Amri Kumi – Amri ya Tisa
Kifungu cha Biblia: Kutoka 20:16
“Usimshuhudie jirani yako uongo.”
Ndugu wapendwa,
Leo tutaangalia Amri ya Tisa: “Usimshuhudie jirani yako uongo.” Watu wengi hujivunia kutosema uongo, lakini ukweli ni kwamba wengi wetu hudanganya—kwa mambo makubwa na madogo. Kama vile vumbi laini au madoa yasiyoonekana gizani yanavyoonekana kwenye mwanga mkali, mbele za Mungu ambaye ndiye kweli yenyewe watu wengi huonekana wakitoa ushuhuda wa uongo.
Nawahimiza mjichunguze kwa Neno kuona kama mna uongo wowote. Mtambuliwe mbele za Mungu kuwa watoto wa nuru wasio na uongo. Kwanza, kutoa ushuhuda wa uongo ni kusema jambo lisilo kweli—kudai tendo limefanyika wakati halikufanyika, au kinyume chake. Jambo hili ni zito hasa mahakamani, ambako maneno ya shahidi yanaweza kuathiri moja kwa moja hukumu. Shahidi wa uongo anaweza kumsababishia mtu asiye na hatia hasara kubwa au hata kuhatarisha maisha yake.
Mungu anasisitiza kwamba shahidi na wale wanaotoa hukumu wawe waangalifu. Kumbukumbu la Torati 19:15 inasema, “Shahidi mmoja asisimame juu ya mtu kwa habari ya uovu wo wote, au kwa habari ya dhambi yo yote, katika dhambi aitendayo; kwa vinywa vya mashahidi wawili au watatu kila neno lithibitike.” Hatupaswi kumhukumu mtu kwa kutegemea maneno ya mtu mmoja pekee; ni muhimu kusikiliza mitazamo mbalimbali na kupambanua kweli. Mistari inayofuata (16–20) inaeleza adhabu ya mashahidi wa uongo: “Mtamtenda kama alivyokusudia kumtenda ndugu yake; ndivyo utakavyouondoa uovu katikati yako.” Mistari hiyo inaamuru mashahidi wa uongo wapate yale waliyokusudia kuwatendea wengine kwa ushuhuda wao wa uongo.
Amri hii ya kutotoa ushuhuda wa uongo haihusu hali rasmi pekee. Tukiwa watoto wa Mungu mtakatifu, lazima tuondoe hata uongo mdogo katika maisha yetu ya kila siku. Hata uongo mdogo si kweli, ingawa hausababishi madhara makubwa. Wakati mwingine kunyamaza katika hali ambayo kweli inapaswa kusemwa kunaweza kuwa aina ya uongo, hata kama hujasema uongo moja kwa moja. Kwa mfano, mtu mwingine akilaumiwa kimakosa kwa kosa lako, ukinyamaza kwa woga, huwezi kujivunia kusema, “Mimi si mwongo.” Tuseme umenunua kitu na muuzaji akakosea na kukupa chenji nyingi zaidi. Ukiipokea kwa choyo tu, hilo pia si uaminifu.
Mungu anataka tusitosheke tu kwa kutosema uongo. Anataka mioyo yetu iwe ya uaminifu na maneno na matendo yetu yote yawe ya dhati na ya kweli. Watu huita baadhi ya uongo “uongo mweupe.” Wakati mwingine hudanganya si kwa nia mbaya ya kumdhuru mtu, bali kwa kumjali. Kwa mfano, mtu akikuuliza karibu na wakati wa chakula, “Umekula?” unaweza kujibu, “Ndiyo,” ili usimtie wasiwasi. Biblia inaonyesha hali zinazofanana. Kwa mfano, Sauli alipotaka kumuua Daudi bila haki, watu waliomzunguka walimdanganya Sauli mara nyingi ili kumlinda Daudi.
Katika 1 Samweli 20, Yonathani mwana wa Sauli alimficha Daudi mashambani lakini hakumwambia Sauli ukweli. Badala yake, alisema Daudi alikuwa ameenda kuwaona ndugu zake. Kwa kuwa Sauli alitamani kumuua Daudi akipata nafasi, maisha ya Daudi yalikuwa hatarini. Kwa hiyo Yonathani hakuweza kumwambia ukweli kuhusu Daudi. Ingawa jambo hili si kamilifu, Yonathani alijitahidi kadiri alivyoweza kumwokoa Daudi katika hali hiyo hatari. Mtu akisema uongo mweupe kwa nia njema na si kwa faida yake mwenyewe, Mungu hamhukumu kuwa mwongo. Hata hivyo, tukifikia wema mkamilifu zaidi, hatutakutana na hali kama hizo. Mungu hutenda kazi ili tuweze kuugusa moyo wa mtu mwingine na kuepuka tatizo bila kusema uongo mweupe. Lakini wengine husema uongo kwa faida yao kisha kujitetea, “Nilifanya hivyo kwa nia njema.
Nilimfanyia yeye.” Hawawezi kumdanganya Mungu anayeuona moyo. Nawahimiza mkuze uaminifu na kupokea hekima kutoka juu, ili mseme daima maneno mema na yenye neema. Pili, “kuongeza au kuacha maneno unapowasilisha jambo” pia ni kutoa ushuhuda wa uongo. Hii ni kubadili maneno ya mtu mwingine kulingana na mawazo au hisia zako na kuwasilisha ujumbe tofauti. Maneno yakipotoshwa kwa namna mbaya na kusababisha kutoelewana, hilo ni tatizo.
Hata maneno yakirudiwa kama yalivyosemwa, maana yake inaweza kubadilika kwa sauti au msisitizo. Kwa mfano, swali “Kwa nini unafanya hivyo?” linaweza kusemwa kwa kujali au kwa hasira, na ujumbe ukawa tofauti. Ingawa ni vigumu kurudia maneno sawasawa kama kinasa sauti, tunapaswa kujitahidi kuwasilisha nia ya msemaji kwa usahihi kadiri iwezekanavyo. Hata kama unaweza kuwasilisha jambo kwa usahihi, usiliseme ikiwa halina neema, halijengi au si kweli. Kumbuka kwamba kurudia maneno ya mtu kwa nia njema bado kunaweza kuwaumiza wanaoyasikia na kusababisha migawanyiko. Mathayo 12:36–37 inasema, “Kila neno lisilo maana watakalolinena wanadamu, watatoa hesabu ya neno hilo siku ya hukumu.
Kwa kuwa kwa maneno yako utahesabiwa haki, na kwa maneno yako utahukumiwa.” Natumaini mtazungumza daima maneno yenye neema na wema, mpate kuonekana wenye haki badala ya kusema maneno yenye madhara, yanayogawa au kuumiza. Tatu, kusema maneno ya kuhukumu na kukosoa wengine bila kuujua moyo wao pia ni kutoa ushuhuda wa uongo. Watu wanapoona au kusikia matendo, sura au maneno ya mtu mwingine, mara nyingi huhukumu moyo na nia yake kwa kutegemea mawazo yao wenyewe. Hufikiri, “Alisema hivyo kwa sababu anahisi hivi. Anatenda hivyo kwa sababu ana nia hii.” Kwa mfano, aliye chini akionekana kutishwa mbele ya mkuu wake, mkuu anaweza kumwelewa vibaya na kufikiri, “Lazima ana kinyongo.
Ameudhika kwa sababu nilimtajia kosa lake.” Mtu mwenye uoni hafifu akimpita rafiki yake bila kusema, rafiki huyo anaweza kudhani amepuuzwa au kujiuliza kama kuna hisia zilizojificha. Vivyo hivyo, mtu akimwona mwingine akiwa na maumivu anaweza kusema anajifanya tu kwa sababu amekula kupita kiasi. Kwa kuwa aliwahi kuwa na ugonjwa huo, hudhani huyo mwingine anatia chumvi. Hata katika hali zinazofanana, kila mtu ana hisia na mawazo tofauti na kiwango tofauti cha uvumilivu. Hata mtu mwenye ufahamu mzuri anaweza kushindwa kuelewa kikamilifu moyo wa mwingine. Hili ni kweli hata kwa marafiki wa karibu. Hata watu wa familia walioishi pamoja kwa miongo mingi wanaweza kutoelewana. Mara nyingi watu huwaelewa vibaya na kuwahukumu wengine kwa viwango vyao wenyewe, jambo linaloleta hisia mbaya na masengenyo.
Hata kama mtu mwingine hakuwa na nia hiyo, watu huamini kabisa kwamba hukumu zao ni sahihi, na hivyo kauli zisizo za kweli huenezwa. Wengine hukubaliana na kauli hizo za uongo na kujiunga na kumhukumu na kumsengenya mtu. Huo ni upumbavu wa kushiriki kutoa ushuhuda wa uongo. Ndugu wapendwa, wanaowahukumu na kuwasingizia wengine watambue kwamba hukumu wanayowatolea mara nyingi huonyesha mapungufu yao wenyewe. Kwa watu wengi wasio wa kweli, wakiona wanaweza kutenda kwa nia mbaya katika hali fulani, hudhani wengine pia watafanya vivyo hivyo. Kwa sababu wana mioyo yenye udanganyifu, hushuku kwamba wengine wanawadanganya. Wanapotazama tukio na kuwa na mawazo mabaya, hudhani wengine watafikiri vivyo hivyo. Kwa kuwa wanawadharau wengine, hutafsiri matendo yao kuwa ujinga au kiburi.
Kama umewahi kueleweka vibaya namna hiyo, unajua jinsi inavyoumiza kuhukumiwa na kukosolewa isivyo haki. Nawahimiza msimhukumu wala kumlaumu mtu kwa kutegemea mawazo na viwango vyenu wenyewe. Mathayo 7:12 inasema, “Basi yo yote myatakayo mtendewe na watu, nanyi watendeeni vivyo hivyo; maana hiyo ndiyo torati na manabii.” Mathayo 7:1–5 nayo inasema, “Msihukumu, msije mkahukumiwa ninyi. Kwa kuwa hukumu ile mhukumuayo, ndiyo mtakayohukumiwa; na kipimo kile mpimiacho, ndicho mtakachopimiwa. Kwa nini wakitazama kibanzi kilicho katika jicho la ndugu yako, na boriti iliyo katika jicho lako mwenyewe huiangalii? Au utamwambiaje ndugu yako, ‘Ngoja nikitoe kibanzi katika jicho lako’; na tazama, boriti imo jichoni mwako? Ewe mnafiki, toa kwanza boriti katika jicho lako mwenyewe; ndipo utakapoona vema kukitoa kibanzi katika jicho la ndugu yako.”
Wanaowakosoa wengine watambue kwamba huenda wao wenyewe wanatenda uovu mkubwa zaidi. Ni baada tu ya kuondoa uovu wao ndipo wanaweza kupambanua makosa ya wengine. Lakini kwa kweli, mtu akiondoa uovu wote moyoni mwake, haangalii tena makosa ya wengine. Badala yake hutaka kuona sifa zao nzuri. Hata wanapokuwa na makosa, hutaka kuyafunika. Yakobo 4:11 inasema, “Ndugu, msisingiziane. Amneneaye ndugu yake au kumhukumu ndugu yake, huishitaki torati na kuihukumu torati; lakini ukiihukumu torati, huwi mtendaji wa torati, bali umekuwa hakimu.” Kumhukumu na kumsingizia ndugu ni uovu mkubwa wa kujiweka kama Mungu, ambaye ndiye Hakimu Mkuu.
Ninaomba katika jina la Bwana msitende kamwe uovu huo mkubwa. Ni muhimu pia kutotumia kamwe hoja zenu wenyewe kulihukumu Neno la Mungu. Hata jambo lionekane haliwezekani kabisa kwa mtazamo wa mwanadamu, Mungu anaweza kulifanya. Ninaomba katika jina la Bwana msitangaze kamwe Neno la Mungu kuwa “si sahihi” kwa kutegemea tu mawazo ya kibinadamu. Mara nyingi watu husema uongo mdogo hata bila nia mbaya. Kwa mfano, wanaweza kutia chumvi au kupunguza ukweli kulingana na maoni yao. Mtu akisema amekula sana, mwingine anaweza kueleza kana kwamba amekula kila kitu. Mtu akisema kimebaki kidogo, mwingine anaweza kuwasilisha kana kwamba hakuna kilichobaki. Wakati mwingine watu wachache wakitoa maoni yanayofanana, mwingine huripoti kana kwamba kila mtu amekubaliana.
Zaidi ya hayo, watu wanaporudia maneno ya mtu mwingine, wanaweza kupotosha sana ujumbe kulingana na mawazo yao. Kwa mfano, wakati mmoja mchungaji alipokuwa akila pamoja na watu wachache alisema kwamba chakula mezani kilikuwa kidogo. Hakuwa akizungumzia idadi ya vyakula vya pembeni, bali kiasi cha chakula katika kila sahani. Kwa kuwa watu wengi walikuwa wakila pamoja, ingekuwa bora kila sahani ya chakula cha pembeni ingekuwa na kiasi kikubwa zaidi. Lakini mtu mwingine aliposikia hilo, aliripoti kwamba mchungaji alisema hakukuwa na nyama mezani. Maneno “chakula mezani kilikuwa kidogo” yalitafsiriwa kuwa “hakuna nyama.” Hivyo mtu huyo aliwasilisha ujumbe usio sahihi bila kutambua. Jambo hili linaweza kuonekana dogo. Huu haukuwa uongo wa makusudi uliotolewa kwa nia mbaya ya kumdhuru mtu.
Wala si kumhukumu mtu kwa ukatili. Hata hivyo, ukijikuta una udanganyifu huo wa kuongeza au kuacha maneno, unapaswa kutafuta sababu yake ya msingi zaidi. Mtu ambaye moyo wake umejaa kweli hatilii chumvi wala kupunguza ukweli. Hata mtu akitaka kusikia mengi na huna mengi ya kusema, unasimulia tu unayoyajua. Huongezi mawazo au hisia zako kwenye kisa na kukizungumza kana kwamba ni kweli. Unapaswa kuipokea hali jinsi ilivyo na kuieleza kwa usahihi. Kwa hiyo, maneno yako yakikosa unyoofu hata katika mambo madogo, inaonyesha kwamba moyo wako haujajaa kweli na bado una uongo.
Wale ambao hawajaondoa kabisa uongo mioyoni mwao wanaweza kuamua kusema uongo wenye madhara wanapokabiliwa na hali ya dharura. Natumaini mtakuwa makini hata na dalili ndogo za uongo, na mziondoe kabisa mnapozitambua, huku mkitumia nafasi hiyo kubadilika kikamilifu. Leo tumeangalia Amri ya Tisa: “Usimshuhudie jirani yako uongo.” Mbali na yale ambayo watu kwa kawaida huyaita uongo, kuongeza au kuacha maneno, kuhukumu nia za wengine, kuwalaumu na kuwakosoa pia ni kutoa ushuhuda wa uongo.
Tukiwa watoto wa Mungu aliye nuru, tunapaswa kujitahidi kuwa na moyo safi usio na udanganyifu hata katika mambo madogo. Zaburi 84:11 inasema, “Kwa kuwa Bwana Mungu ni jua na ngao, Bwana atatoa neema na utukufu; hatawanyima kitu chema hao waendao kwa ukamilifu.” Ninaomba katika jina la Bwana Mungu aionyeshe njia yenu, awalinde katika kila taabu na kuwapa kwa ukarimu kila jambo jema mnapoishi kwa unyoofu.
